Kuru Temizleme Öldürüyor Mu?

0

Kuru Temizleme Öldürüyor Mu?

İnsanoğlunun en önemli gereksinimlerinden biri temizliktir. Hem madden hem de manen insan hayatının vazgeçilmezi olan temizlik çağlar boyunca evirilmiş, sanayileşmenin gelişmesiyle yeni sektörlerin ortaya çıkmasına da vesile olmuştur. Günümüzde elbiselerin birçoğunda “yalnızca kuru temizleme” ibaresi bulunmaktadır. Birçok insan, isminde yer alan ‘kuru’ ifadesinden yola çıkarak elbiselerin ıslanmadan temizlendiğini düşünmektedir. Diğer taraftan ise kuru temizlemede kullanılan kimyasalların sağlığa ve çevreye zararlı etkilerinden bahsedilmekte ve alternatif temizlik yöntemlerinin tercih edilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. Peki, nedir bu kuru temizleme? Sağlığa zararı var mıdır? Alternatifleri nelerdir? gibi sorular için hazırladığımız bu haberde, kuru temizlemenin nasıl yapıldığı, zararları ve alternatif temizlik yöntemleri anlatılacaktır.

Kuru Temizleme

Kuru temizleme sektörüne uzak ve sadece zaman zaman giysilerini kuru temizlemeye veren insanlara kuru temizlemenin nasıl yapıldığını sorduğumuzda, su veya sıvı kullanılmadan, giysiler ıslatılmadan, buharla veya başka yöntemlerle temizlik yapıldığını düşündüklerini görmekteyiz. Esasında, kuru temizlemede temizlik su kullanılmadan yapılmaktadır. Su kullanılmadığı için de ‘kuru’ tabiri kullanılmıştır. Fakat kuru temizleme yapması için tasarlanan makinalarda, giysiler çeşitli sıvı kimyasallarla yıkanmaktadır. Yani giysiler kimyasal maddelerle ıslanmakta, kurutulmakta ve sonrasında ütülenerek müşterilere teslim edilmektedir.

Son yıllara kadar kuru temizlemede kullanılan tek kimyasal ‘perkloretilen’di (PERC). PERC klorlu bir çözücüdür. Yağları çok iyi çözme yeteneğine sahiptir. Bu özelliğinden ötürü birden çok sektörde kullanılmaktadır. Örneğin otomotiv sektöründe metal üzerindeki yağları almak için kullanılmaktadır. Ancak, PERC’in en yaygın kullanıldığı sektör kuru temizlemedir. Yağ bazlı kirleri çözme yeteneği sayesinde, kuru temizlemede en çok tercih edilen ürün olmuştur. Kuru temizleme makinalarına eklenen PERC ile çamaşırlar yıkanmakta, yıkama sonunda PERC damıtılarak tekrar makine içerisinde muhafaza edilmektedir. Ancak, giysilerin yeterince kurutulmadan makinadan çıkarılması ve damıtma işleminin doğru bir şekilde yapılmaması durumunda PERC çevreye yayılmaktadır. Ayrıca, belli periyotlarla kullanılan PERC yenisi ile değiştirilmelidir.

Günümüzde Avrupa’da ve ABD’de kuru temizleme sektöründe PERC’in kullanımı gittikçe azalmaktadır. Bunu sebebi ise PERC’in insan sağlığına ve çevreye olan zararlarının tespit edilmesidir. Diğer bütün klorlu solventler gibi PERC’in de sinir sistemi üzerinde depresan etkisi vardır. Buharıyla temas, baş dönmesi, baş ağrısı, uyku hali, bilinç kaybı yaratabilir. Devamlı olarak insan derisiyle temasta PERC derideki yağı tümüyle çözeceğinden ciddi deri problemlerine neden olabilir. Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı’nda PERC’in etkileri üzerine yapılan araştırmalar neticesinde; kuru temizleme işleminde kullanılan PERC’in başlıca yemek borusu, rahim ağzı, rahim, mesane kanserleri ve lenf bezi kanseri gibi kanser türlerine yol açtığı tespit edilmiştir. Kuru temizleme sektöründe çalışan kişilerde özellikle mesane ve rahim ağzında görülen kanser riskinin normal kişilere göre yaklaşık yüzde 45 oranında arttığı saptanmıştır.  Ayrıca, Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), PERC’in 2. derecede kanserojen etkisi olduğunu belirtmektedir.

Kanser tedavisinde ünlü doktorlardan Prof. Dr. Mehmet Erkan TOPUZ ise PERC’in çevre açısından da zehirleyici etkisi olduğunu, PERC’in toprağa karıştığında bitkileri öldürdüğünü, astım rahatsızlığı olanlarda astım krizlerine yol açabildiğini, kuru temizlemeden alınan kıyafetlerin naylonlarından çıkarıp en az 2 gün havalandırılması gerektiğini belirtmiştir.

Yukarıda belirtilen zararlı etkilerine rağmen Türkiye’de kuru temizlemelerin yaklaşık yüzde 90’ı PERC kullanmaya devam etmektedir. Üstelik her yıkama sonrasında yapılması gereken damıtma işlemi, enerji tasarrufu yapma adına haftada bire indirilmekte ve PERC’in zararlı etkisi kuvvetlenmektedir. Başta kuru temizleme çalışanlarını sonrasında müşteriler ve çevremizi etkileyen PERC’in alternatifleri için çalışılmış ve farklı bir yöntem geliştirilmiştir

Multi-Solvent ile Kuru Temizleme

PERC’in zararlı etkilerinden korunmak için kuru temizlemede kullanılabilecek kimyasallar ve uygun makinalar üzerinde araştırmalar yapılmıştır. Hidrokarbon ve silikon gibi maddelerle çalışabilecek makinalar tasarlanmış ve kuru temizleme sektörüne multi-solvent makinalar olarak sunulmuştur. Klasik PERC ile çalışan makinalara nazaran yeni makinalar daha çok fonksiyona sahip olarak tasarlanmış, giysileri optimum seviyede kurutup, daha nazik yıkama yapmaya başlamıştır. Ancak yapı olarak PERC’ten farklı olan kimyasallar, leke çıkarmada PERC’in etkisini gösterememiştir. Dolayısıyla multi-solvent makinalar kolay kolay PERC ile çalışan makinaları sistem dışına itememiştir. Ancak son yıllarda geliştirilen bazı kimyasallar ile bu problemin de giderildiği görülmüştür.

Kuru temizleme sektörünün Türkiye’de önde gelen isimlerinden Trend Makina’nın kurucusu Turgut KARAKOÇ’a perkloretilenin alternatiflerinin son durumunu sorduk. Karakoç, Perkloretilenin hala en güçlü çözücü olduğunu ama Alman “Seitz” firmasının geliştirmiş olduğu ve “INTENSE” markasıyla piyasaya sürdüğü multi-solvent leke çıkarma kimyasalının, çözücü kalitesi olarak PERC’e oldukça yaklaştığını vurgulamıştır. Aşağıdaki tabloda leke çıkarma yönüyle PERC, Hidrokarbonlar ve Intense’in karşılaştırılması gösterilmiştir.

Leke Oranları

Tabloda görüleceği üzere hala PERC en üstün seviyede olsa da INTENSE ile PERC’in leke çıkarma seviyesine oldukça yaklaşılmıştır.

Trend Makina olarak Intense’i şiddetle tavsiye ettiklerini söyleyen Turgut KARAKOÇ, INTENSE’in temizlikteki kalitesinin yanında çevreye ve insan sağlığına da herhangi bir zararlı etkisinin bulunmadığını belirtmiştir. Ayrıca, INTENSE, PERC’in alternatifi olarak kullanıldığında ciddi maliyet ve enerji tasarrufu sağladığını da vurgulamıştır.

Türkiye’de hala PERC kullanımı çok yaygındır. Görüldüğü üzere INTENSE gibi geliştirilmiş, güçlü ve zararsız kimyasallar PERC’in rahatlıkla alternatifi olabilecektir. Burada sorumluluk nihai tüketiciye düşmekte. İnsan sağlığı ve çevreye katkıda bulunmak için kuru temizlemecinizi seçerken PERC mi, yoksa INTENSE mi kullandığını sorgulamayı unutmayın. Bu beden ve bu dünya bizim.

Kaynak: www.trendmakina.com

Share.

Bir Cevap Yazın